Son gözden geçirme:
Girne'den gelen teklifler ve araştırmayı gerektiren durumlar
İlanlarda sıkça Kyrenia diye anılan Girne adı, çoğu zaman yalnız kenti değil, kuzey kıyısı boyunca uzanan geniş bir şeridi anlatır. 690 kilometrekareyi aşan ilçede 2011 sayımında 69.163 kişi yaşıyordu; bunların 22.148'i Girne kentindeydi, geri kalanı ise batıda Lapta ve Alsancak, doğuda Çatalköy gibi yerleşimlere dağılmıştı. Yerel yönetim açısından ilçe dört parçadır: kent belediyesinin yanında batı kıyısında Lapta-Alsancak-Çamlıbel, doğuda Çatalköy-Esentepe, iç kesimde de Dikmen belediyesi vardır. Bir yatırım teklifinde "Girne'de" denilen projenin hangi yerleşimde ve hangi belediye sınırında olduğu, teklifi değerlendirirken sorulacak ilk sorulardandır.
İlçe, adanın konaklama kapasitesinin de merkezidir: 2024'te KKTC'deki 27.910 otel yatağının 15.208'i Girne'deydi. Kira getirisi ya da işletme ortaklığı vaat eden tekliflerin burada sık görülmesi bu yüzden şaşırtıcı değildir. Aynı kıyı, 2000'lerin ortasında hızlı bir inşaat dönemi ve ardından kapanan işletmeler de görmüştür; bir projenin bugünkü durumunu tanıtım dosyasından çok sahadaki gerçek belirler.
Bizi genellikle şu tür tekliflerden sonra ararsınız:
- Projeden konut alıp teslimden önce daha yüksek fiyata satmanın önerildiği teklifler.
- Satın alınacak dairenin bir işletme tarafından kiralanacağı ve size düzenli kira getirisi sağlanacağı vaadi.
- Bir apart, otel ya da işletme projesine ortak olarak para koymanızın istendiği teklifler.
- Türkiye'de tanıştığınız bir aracının Girne'deki bir projeyi önermesi.
Teklifi değerlendirmenin yolları
Bir yatırım teklifi rakam, sözleşme ve insan yönünden ayrı ayrı okunabilir. Hangi yolun hangi soruyu cevapladığını aşağıdaki tablo anlatır.
| Seçenek | Ne zaman uygun | Dikkat |
|---|---|---|
| Getiri hesabını mali müşavire yaptırmak | Kira ya da kâr vaadi rakamlarla sunulduğunda | Hesap, firmanın verdiği varsayımlara dayanır; varsayımın doğruluğu ayrı bir sorudur |
| Sözleşmeyi bir hukukçuya incelettirmek | İmza ve ödeme takvimi gündeme geldiğinde | Hukuki risk orada değerlendirilir; firmanın geçmişi ayrı bir sorudur |
| Firma ve yetkililer hakkında geçmiş araştırması | Teklifi veren firmayı ya da kişiyi yakından tanımıyorsanız | Bilgi hukuka uygun yollardan toplanır ve kaynağıyla rapora geçer |
| Proje alanında yerinde kontrol | İnşaatın vaat edilen aşamada olup olmadığını görmek istediğinizde | Kontrolün tarihi rapora yazılır; durum zamanla değişebilir |
| Daha önce yatırım yapmış kişilerle konuşmak | Firma size referans gösteriyorsa | Referansı firma seçer; görüştüğünüz kişinin firmayla bağı olabilir |
Bu yolların birlikte kullanılması, teklifin hem rakamsal hem hukuki hem de insan yönünü görmenizi sağlar.
Firmanın ve yetkililerin geçmişinde neye bakılır
Yatırım teklifinin değeri, onu veren firmanın vaadini yerine getirme kapasitesine bağlıdır. Araştırmada şu sorular ele alınır:
- Tanıtım broşüründeki unvan, sözleşmedeki unvan ve parayı alacak hesabın sahibi aynı şirketi mi gösteriyor?
- Firmanın referans diye gösterdiği eski projelerde bugün insanlar yaşıyor mu, yoksa yapılar yarım mı kaldı?
- Yetkililer Türkiye'de daha önce şirket kurup kapatmış mı, kamuya açık kaynaklara yansımış alıcı ya da ortak şikâyetleri var mı?
- Size teklifi getiren aracı firmanın çalışanı mı, yoksa komisyonla çalışan bağımsız biri mi?
KKTC'de şirket kayıtlarını Lefkoşa'daki merkezî bir daire tutar; firmanın şirket onay belgesini ve ana sözleşmesini firmanın kendisinden istemeniz, size teklif edilen yapının kimin adına kurulduğunu görmenin en doğrudan yoludur. Girne'deki projelerin arkasında Türkiye ile bağlantılı kişiler ve şirketler de bulunabilir. Bu durumda firmanın Kıbrıs'taki görünümüyle Türkiye'deki ticari geçmişi arasındaki uyum, raporun en açıklayıcı bölümü olur.
Proje alanının bugünkü durumu
Tanıtım görselleri ile şantiyedeki gerçek durum arasında fark olabilir. Şantiyenin hangi aşamaya geldiğini, işin sürüp sürmediğini ve daha önce teslim edildiği söylenen yapıların kullanılıp kullanılmadığını görmek için alana gidilmesi gerekiyorsa, bu ziyaretin amacı ve zamanı kapsam yazılırken belirlenir. Girne'de bakılan şey şantiye, yapı ve belgedir; firmanın çalışanları ya da yöneticileri izlenmez.
Raporda bu ziyaret, tarih taşıyan kısa bir durum notu olarak yer alır. Ödeme planınızda inşaatın belirli aşamalarına bağlı taksitler varsa, bu not size o taksitlerin zamanının gelip gelmediğini gösterir.
Teklif izin sürecini hesaba katıyor mu
Türkiye'den bir alıcının KKTC'de taşınmaz edinmesi izne bağlıdır ve bu izin zaman alır. Size sunulan teklif bu süreci hiç anmıyor, ödemenin büyük kısmını izinden önce istiyor ya da izni beklemeden 'satış tamamlandı' diyorsa, teklifin bu yönü netleşmeden ilerlememenizi öneririz. Araştırmada, firmanın daha önceki satışlarında alıcıların bu süreci nasıl tamamladığına dair kamuya yansımış izler de ele alınabilir.
Raporun karara katkısı
Rapor her bulguyu kaynağı ve tarihiyle sunar; doğrulanan ile doğrulanamayan bilgi ayrı satırlarda durur. Firma ya da aracı, teklifini incelettiğinizi bizden öğrenmez. Böylece teklifi kabul etmek, sözleşmede ek güvenceler istemek ya da geri çekilmek arasında bilgiye dayanarak seçim yaparsınız.
Girne için danışılan sorular
Teklifi veren firma Girne'de yeni kurulmuşsa araştırma yine işe yarar mı?
Yarar, hatta daha da önemli hale gelir. Yeni bir firmanın kendi geçmişi kısa olsa da yetkililerinin ve ortaklarının daha önceki ticari geçmişi araştırılabilir. Türkiye'de kurulup kapatılmış şirketler ya da kamuya yansımış anlaşmazlıklar, yeni firmanın vaatlerini değerlendirmeniz için somut bir zemin sunar.
Kira getirisi vaat eden bir teklifte neye dikkat etmeliyim?
Kirayı kimin ödeyeceğini, bu taahhüdün hangi belgeye dayandığını ve taahhüt veren işletmenin gerçekten faaliyette olup olmadığını sorun. Araştırmada işletmenin varlığı, yetkililerinin geçmişi ve daha önce benzer vaatlerle satılmış birimlerin bugünkü durumu ele alınabilir. Getiri hesabının kendisini mali müşavirinize kontrol ettirmenizi öneririz.
Proje Girne kentinde değil de Lapta ya da Çatalköy taraflarındaysa fark eder mi?
Araştırmanın yöntemi değişmez, ancak belge kontrolü açısından proje alanının tam olarak hangi yerleşimde ve hangi belediye sınırında olduğunu bilmek önemlidir. İlanlarda geniş anlamda Girne denilen bir projenin sözleşmedeki adresle aynı yeri göstermesi gerekir. Bu uyum raporda ayrıca belirtilir ve gerekirse alan yerinde görülür.
Firmanın daha önce teslim ettiği projeleri nasıl doğrularsınız?
Firmanın tanıtımında yer alan projelerin adresleri ve adları açık kaynaklardan derlenir ve gerekirse yerinde görülür. Projenin gerçekten var olup olmadığı, tamamlanıp tamamlanmadığı ve kullanımda olup olmadığı tarihli olarak rapora yazılır; kontrol edilemeyen projeler de ayrıca belirtilir. Böylece firmanın vaatleriyle geçmişteki işleri arasındaki uyumu kendiniz değerlendirirsiniz.
Teklifi bana Türkiye'de bir tanıdığım getirdi; onu da araştırmak gerekir mi?
Aracının firmayla ilişkisini bilmek çoğu zaman yararlıdır. Firmanın çalışanı mı, komisyonla çalışan bağımsız biri mi, yoksa projede kendi payı olan biri mi olduğu, teklifin size nasıl sunulduğunu anlamanıza yardım eder. Bu konunun kapsama alınıp alınmayacağına ön görüşmede birlikte karar veririz.
Araştırma ne zaman yaptırılmalı?
En uygun zaman, kapora ya da ilk ödeme yapılmadan önceki dönemdir. Bu aşamada araştırmanın sonucuna göre teklifi kabul etmek, sözleşmede ek güvenceler istemek ya da geri çekilmek görece kolaydır. Ödemeler başladıktan sonra yaptırılan araştırma da sonraki taksitler öncesinde size net bilgi verir.
Bilgilerin dayanağı
- KKTC İstatistik Kurumu, İstatistik Yıllığı 2024
- Vikipedi: KKTC'deki belediyeler listesi (2022 sonrası)
- Resmi Kabz Memurluğu ve Mukayyitlik Dairesi, sık sorulan sorular
- Vikipedi: Girne ilçesi (alan, belediyeler)
- City Population: Northern Cyprus, 2011 sayımı (ilçe, kent, Lapta, Alsancak, Çatalköy)
- Diken, 21.05.2024: KKTC'de yabancıların taşınmaz edinmesine ilişkin yasa değişikliği