Son gözden geçirme:
Başkentte işe alım yapan işverenin kontrol ihtiyacı
Uluslararası başvurularda Nicosia adıyla yazılan Lefkoşa, KKTC'nin başkenti ve iş hayatının merkezidir. Bakanlıklar ve merkez bankası buradadır; ülkedeki işyerlerinin ve çalışanların önemli bir bölümü de bu ilçede toplanır. Yakın Doğu Üniversitesi ve Uluslararası Kıbrıs Üniversitesi gibi kurumlar da kentte yer alır. Bu yoğunluk, işverenin karşısına farklı ülkelerden ve farklı geçmişlerden gelen adayların çıkması demektir; özgeçmişte yazanları doğrulamak da bu oranda zorlaşır.
İşe alım öncesi kontrolü genellikle şu pozisyonlar için düşünürsünüz:
- Kasa, muhasebe ya da ödeme yetkisi taşıyan görevler.
- Müşteri verisine veya şirket sırlarına erişecek yöneticiler.
- Evde çocuk, yaşlı ya da hasta bakımı üstlenecek çalışanlar.
- Türkiye'deki şirketinizi Lefkoşa'da temsil edecek kişiler.
İşe alımda başvurabileceğiniz yollar
Her pozisyon aynı derinlikte bir kontrol gerektirmez. İşe alımda kullanabileceğiniz yolları ve sınırlarını aşağıdaki tablo yan yana koyar.
| Seçenek | Ne zaman uygun | Dikkat |
|---|---|---|
| Referansları kendiniz aramak | Sorumluluğu sınırlı, kısa süreli işlerde | Referansı aday seçer; aradığınız kişinin kim olduğunu çoğu zaman bilemezsiniz |
| Belgeleri adaydan istemek | Her pozisyonda, diploma ve çalışma belgeleri için | Belgenin aslını ve tarihini görün; fotoğrafı gönderilen belgeyle yetinmeyin |
| Deneme süresi ve kademeli yetki | Yetkinin zamanla artacağı görevlerde | Sorun ancak yaşandıktan sonra fark edilir |
| Rıza esaslı geçmiş araştırması | Para, veri ya da emanet sorumluluğu taşıyan görevlerde | Adayın yazılı onayı alınır; kapsam yalnız işle ilgili konulardır |
Kademeli yetki ile geçmiş araştırması birbirini dışlamaz. Ödeme yetkisi verilecek bir çalışanda iki yolu birlikte kullanmak, riski hem işe alımdan önce hem de sonra sınırlar.
Rıza bu araştırmanın neden temelidir
Bu tür bir kontrolün ön koşulu, adayın neye bakılacağını bilmesi ve buna imzasıyla izin vermesidir. Adaya hangi başlıkların kontrol edileceği açıkça söylenir: beyan ettiği işyerleri, unvanlar, çalışma dönemleri, eğitim bilgileri ve gösterdiği referanslar. İşle ilgisi olmayan özel hayat konuları kapsama girmez.
Bu yaklaşımın işverene iki faydası vardır. Birincisi, onay istendiğinde bazı adaylar özgeçmişlerini kendiliğinden düzeltir; bu da bir bilgidir. İkincisi, süreç açık yürüdüğü için işe alınan çalışanla ilişkiniz güven zemininde başlar.
Adayın Türkiye'deki çalışma geçmişi
Lefkoşa'daki pek çok aday daha önce Türkiye'de okumuş ya da çalışmıştır. Özgeçmişte en çok doğrulama gerektiren bölüm de genellikle bu kısımdır, çünkü işveren Türkiye'deki önceki firmaları tanımaz. Araştırmada adayın çalıştığını söylediği firmaların gerçekten var olup olmadığına, o dönemde faaliyette bulunup bulunmadığına ve beyan edilen unvanın açık kaynaklardaki bilgilerle uyumuna bakılır. Referansların gerçek kişiler olup olmadığı ve gerçekten o firmalarda çalışıp çalışmadıkları da bu aşamada kontrol edilir.
Aday kendi şirketini kurup kapatmışsa ya da ortaklıkları varsa, bu ticari geçmiş de kamuya açık kaynaklar üzerinden derlenir. Özellikle finans sorumluluğu verilecek bir pozisyonda bu bilgi, adayın beyanını tamamlar.
Lefkoşa ilçesinde işyeri ve adres beyanlarının kontrolü
Lefkoşa ilçesi tek bir kentten ibaret değildir. 502 kilometrekareyi aşan ilçe otuz üç köyü kapsar ve üç belediyeye bölünür; Gönyeli-Alayköy ile Değirmenlik-Akıncılar, başkentin kendi belediyesinin dışında kalan yerleşimleri yönetir. 2011 sayımında ilçede 94.824 kişi yaşıyordu; ilçenin ikinci büyük yerleşimi olan Gönyeli'nin nüfusu 17.045'ti. Adayın KKTC'de daha önce çalıştığını söylediği işyerinin bu yerleşimlerden hangisinde olduğu, ilan ya da belgede yazan adresle uyuşup uyuşmadığı basit ama sık atlanan bir sorudur.
Adayın daha önce çalıştığını söylediği bir işletmenin yerinde durup durmadığına bakmak gerekirse, bu ziyaret kapsamın bir satırı olarak önceden yazılır. Kontrolün nesnesi her zaman işyeridir; adayın kendisi ya da yakınları gözlenmez.
Raporun yapısı
Rapor, kontrol edilen her beyan için ayrı bir satır içerir: beyan, kaynak, sonuç ve tarih. Doğrulanan, doğrulanamayan ve beyanla çelişen bilgiler ayrı başlıklarda tutulur. Böylece işe alım kararınızı, hangi bilginin ne kadar sağlam olduğunu bilerek verirsiniz.
Kontrolün sonucunu adayla nasıl konuşacağınız, işe alım sürecinizin bir parçasıdır. Rapordaki ayrımlar, bu konuşmayı genel bir kuşku yerine somut sorularla yapmanızı sağlar.
Lefkoşa için danışılan sorular
Adayın onayı olmadan işe alım öncesi araştırma yapılabilir mi?
Bu kontrol her zaman adayın imzalı izniyle başlar. Kapsamı açıkça anlatıldığında onay isteği, adayın gözünde olağan bir işe alım adımı olarak karşılanabilir. Onay vermekten kaçınan bir aday da işverene, karar sürecinde dikkate alınabilecek bir işaret verir. Onay metninde hangi konulara bakılacağı tek tek yazılır.
Lefkoşa'da çalışacak ama Türkiye'de yaşamış bir adayın geçmişine nasıl bakılır?
Araştırmanın ağırlığı Türkiye ayağına kayar. Adayın beyan ettiği firmaların varlığı ve faaliyet dönemi, unvanının açık kaynaklarla uyumu, referanslarının gerçekliği ve varsa kendi kurduğu şirketler hukuka uygun kaynaklar üzerinden derlenir. Lefkoşa'daki önceki işyerleri ise belge ve gerekirse yerinde kontrolle doğrulanır; iki ayağın bulguları raporda aynı tabloda buluşur.
Evde çocuk ya da yaşlı bakımı için çalışan alırken de bu kontrol yapılabilir mi?
Evet. Bu görevler büyük bir güven gerektirdiği için, adayın onayıyla önceki işlerinin, referanslarının ve anlattığı geçmişin doğrulanması özellikle anlamlıdır. Aday daha önce Türkiye'de ya da başka bir ülkede benzer bir görevde çalıştığını söylüyorsa, o işverenlerin gerçekliği ve çalışma dönemleri de kontrol kapsamına alınabilir.
Rapor işe alım dosyasında nasıl kullanılır?
Rapor, her beyan için kaynak, sonuç ve tarih içeren düzenli bir belgedir ve karar sürecinize destek olur. Raporu kimlerle paylaşacağınızı ve işe alım dosyasında nasıl saklayacağınızı kendi iç kurallarınıza göre belirlersiniz. Aynı tablo, benzer pozisyonlar için ileride yapacağınız değerlendirmelerde bir ölçü olarak da kullanılabilir.
Birden fazla aday için aynı anda kontrol yaptırabilir miyim?
Yaptırabilirsiniz. Son aşamaya kalan birkaç aday için aynı kapsamla yürütülen bir kontrol, adayları eşit koşullarda karşılaştırmanızı sağlar. Kapsam ve ücret aday sayısına göre ön görüşmede belirlenir; her aday için ayrı yazılı onay alınır ve her biri için ayrı rapor hazırlanır.