Son gözden geçirme:
Orta Avrupa'dan gelen sorular: tedarik zinciri, mülk ve kişi
Orta Avrupa, Türkiye'deki üreticiler ve ihracatçılar için Almanya'ya ve Avusturya'ya uzanan ticaretin ara durağıdır. Bu bölgeyle bağlantılı tipik sorular ticari ilişkilerden doğar: Prag'da kurulmuş bir distribütör, Budapeşte'den gelen büyük bir sipariş, Bratislava'da depo kiralamayı öneren bir aracı ya da Lübliyana'da ortaklık teklif eden bir girişimci. Bunların yanında bölgede okuyan ya da çalışan yakınlar ve satın alınması düşünülen mülkler de gündeme gelir.
Dört ülkenin ortak avantajı, şirket kayıtlarının çevrim içi ve büyük ölçüde açık olmasıdır. Ortak sınırı ise sahada çalışmanın vatandaşlık ve ruhsat şartlarına bağlı olmasıdır: Macaristan'da özel soruşturmacının polis kartı Macar vatandaşlarına ve serbest dolaşım hakkı olanlara, Slovenya'da dedektif lisansı Slovenya, AB, AEA ya da İsviçre vatandaşlarına verilir. Bu nedenle Orta Avrupa'daki bir işte ağırlık sicil kayıtlarına, karşı tarafın belgelerine ve Türkiye'deki geçmişine verilir.
| Yol | Hangi soruda işe yarar | Göz önünde tutulacak |
|---|---|---|
| Ticaret sicilini taramak | Firmanın varlığı, yöneticileri ve yıllar içindeki değişiklikleri | Sicil kaydı, firmanın bugünkü ödeme gücünü tam yansıtmaz |
| Kadastro ya da mülk kaydına bakmak | Satılık mülkte ya da firmanın gösterdiği tesiste hak sahibinin kim olduğu | Sahip adının hangi ekranda göründüğü ülkeden ülkeye değişir |
| İflas ve gerçek lehtar kayıtlarına bakmak | Firmanın mali sıkıntısı ya da arkasındaki asıl kişi merak ediliyorsa | Çekya'da bu kayıtlar aynı kamu sicili çatısı altındadır |
| Türkiye ayağında geçmiş araştırması | Karşınızda Türkiye bağlantılı bir ortak ya da aracı varsa | Onun buradaki şirketleri, teklifi değerlendirmenin en kısa yoludur |
| Sahada bir adım | Bir tesisin ya da adresin görülmesi kararı değiştirecekse | Vatandaşlık ve ruhsat şartı nedeniyle her ülkede ayrıca planlanır |
Çekya: tek çatı altında sicil ve kayıtsız kadastro görünümü
Çekya'da şirketlerle ilgili üç önemli kayıt, Adalet Bakanlığı'nın yönettiği Veřejný rejstřík a Sbírka listin (Kamu Sicili ve Belge Derlemi) adlı tek bir portalda toplanır: firmaların ticari kaydı, iflasa ilişkin kayıtlar ve şirketin asıl sahibini gösteren lehtar kaydı. Portal ayrıca bir kişinin adıyla arama yapmaya izin verir. Bir firmanın yöneticisinin başka hangi şirketlerde göründüğünü ya da firmanın bir iflas sürecinde olup olmadığını aynı yerden görmek, Çekya'daki karşı tarafı tanımanın en hızlı yoludur. Taşınmazlar için ČÚZK'nin Nahlížení do katastru nemovitostí adlı çevrim içi hizmetinde bir parseli, binayı, daireyi ya da tapu yaprağını (LV) bulmak mümkündür; hizmet için kayıt gerekmez ve ücret istenmez. Hizmet sayfası malik adının hangi ayrıntıda gösterildiğini açıkça yazmadığı için, satıcının adıyla eşleştirme yapılacaksa tapu yaprağının içeriğine ayrıca bakılır.
Çekya'da 2024 yılında Türkiye vatandaşı yabancıların sayısı 5.841'di; bu, Türkiye kökenli toplam nüfus değil, vatandaşlık istatistiğidir. Özel dedektiflik ülkede ruhsata bağlı bir ticari faaliyet olarak düzenlenir ve mesleki yeterlik ile iyi nam şartları aranır. Türkiye'nin Prag'da büyükelçiliği bulunur; kişisel veri alanındaki denetim makamı Úřad pro ochranu osobních údajů'dur (ÚOOÚ).
Slovakya: unvandan kişi adına uzanan sicil araması
Slovakya Adalet Bakanlığı'nın İnternette Ticaret Sicili (ORSR), şirketleri ticaret unvanıyla, kimlik numarası IČO ile, merkeziyle, dosya numarasıyla ve kişi adı soyadıyla aramaya imkân verir; sayfa, sekiz sicil mahkemesinin verilerinin hangi tarihe kadar güncel olduğunu da gösterir. Kişi adıyla arama, Slovakya'daki bir yöneticinin başka şirketlerle bağını görmek için özellikle yararlıdır. Veri tarihleri de bir işarettir: karşı tarafın söz ettiği yeni bir yönetici ya da adres sicilde henüz görünmüyorsa, değişikliğin hangi tarihte başvuruya konduğunu sormak gerekir. Arama sonucunun resmî bir belgenin yerine geçip geçmediği sayfada yazmaz; bir işlemde kullanılacaksa resmî döküm ayrıca istenir. Slovakya'daki Türk topluluğu için doğrulanmış bir sayıya ulaşamadık. Slovakya'da dedektiflik hizmeti özel güvenlik mevzuatı içinde lisansa bağlı bir hizmet olarak düzenlenir; bu yüzden ülkede atılacak bir saha adımı ayrıca değerlendirilir. Türkiye'nin temsilciliği Bratislava'daki büyükelçiliktir; kişisel verilerde yetkili makam Úrad na ochranu osobných údajov Slovenskej republiky'dir.
Macaristan: kartlı soruşturmacı ve şirket bilgisinin açık kapısı
Macar mevzuatında özel soruşturma yapan kişi, polisin düzenlediği bir igazolvány, yani mesleki kimlik kartı taşımak zorundadır. Bu kartı alabilmek için on sekiz yaşını doldurmuş olmak, mesleki yeterliğini belgelemek ve en azından lise mezunu olmak gerekir. Kart Macaristan vatandaşlarına ya da AB'de serbestçe dolaşma ve yerleşme hakkı bulunanlara açıktır; şirketler ayrıca lisans almaz, kartlı çalışan, sorumluluk sigortası ve polise bildirimle çalışır. Başka bir AEA ülkesinden sınır ötesi hizmet verenler de polise bildirimde bulunur; meslek odasına üyelik ise gönüllüdür. Bu yapı, Türkiye'den yürütülen bir işte Macaristan sahasının ancak bu düzene uygun biçimde düşünülebileceğini gösterir.
Kayıt tarafında Macaristan'ın şirket hizmeti sitesi e-cegjegyzek.hu, "Ingyenes Céginformáció" adıyla temel şirket bilgisini herkese açar; tapu kayıtları için ise TakarNet adlı çevrim içi tapu hizmeti bulunur. Macar kayıtlarında soyadı addan önce yazılır; Türkçe belgelerle eşleştirme yaparken bu sıra ayrıca hesaba katılır. Türkiye'nin Budapeşte'de büyükelçiliği vardır; kişisel veri denetimini NAIH yürütür.
Slovenya: dedektif odasının verdiği lisans ve ayrıntılı iş sicili
Slovenya'da dedektiflik lisansını Slovenya Dedektif Odası (Detektivska zbornica) verir; itirazları İçişleri ve Kamu Yönetimi Bakanlığı karara bağlar ve güvenlik taramasını da bakanlık yapar. Aday üniversite diplomasının yanında odanın eğitimini tamamlar ve dedektif sınavını geçer. Başvurudan önceki iki yıl içinde emniyet ya da istihbarat teşkilatında görev yapmamış olmak ve bu süre içinde lisansı geri alınmamış olmak da istenir. Lisans yalnız Slovenya, AB, AEA ya da İsviçre vatandaşlarına açıktır.
Şirketler için Slovenya İş Sicili ePRS'i AJPES işletir. Bu sicilde eski unvanlar dahil şirket adıyla, sicil ve vergi numarasıyla, durumla, adresle ve faaliyet koduyla arama yapılır; kişi araması da vardır. Bir firmanın daha önce hangi adla faaliyet gösterdiğini görmek, adını sık değiştiren bir karşı tarafı tanımada işe yarar. Slovenya'da 2025 verisine göre 1.035 Türkiye vatandaşı yaşar. Türkiye'nin Lübliyana'da büyükelçiliği bulunur; veri koruma makamı Bilgi Komiserliği'dir (Informacijski pooblaščenec).
Tedarikçi ya da ortak seçerken dört sicilden çıkan işaretler
Dört ülkenin kayıtları farklı ekranlarda dursa da, bir karşı tarafı değerlendirirken aynı sorulara cevap verir. Raporda bu soruları tek tek işaretleriz:
- Firmanın kuruluş tarihi, size anlatılan "yıllardır bu işteyiz" hikâyesiyle örtüşüyor mu; Slovenya'da eski unvanlar, Slovakya'da sicil mahkemesinin veri tarihi bu noktada işe yarar.
- Yönetici ya da ortak başka hangi şirketlerde görünüyor; Çekya ve Slovakya'daki kişi araması bu bağı ortaya çıkarır.
- Firmanın arkasındaki asıl kişi kim; Çekya'da gerçek lehtar sicili bu soruya doğrudan cevap verir.
- Gösterilen tesis ya da depo kayıtta kime ait; Çekya'da kadastro görünümü, Macaristan'da TakarNet bu kontrolün yeridir.
- Ödeme istenen banka hesabının ülkesi, firmanın kayıtlı merkeziyle uyumlu mu; uyumsuzluk kendi içinde bir hüküm sayılmasa da açıklama istenecek ilk konudur.
Bu işaretlerden biri bile olumsuz çıktığında rapor, karşı taraftan istemeniz gereken belgeyi ya da açıklamayı ayrıca yazar. Böylece sözleşme görüşmesine hangi soruyla gireceğiniz baştan bellidir.
Orta Avrupa için danışılan sorular
Çekya'daki bir firmanın iflas sürecinde olup olmadığını nasıl görürüm?
Tek bir portaldan bakabilirsiniz: Çekya'nın kamu sicili firmanın ticari kaydını, iflasa dair kayıtlarını ve asıl sahibini gösteren lehtar bilgisini aynı yerden sunar. Firmanın adıyla ya da yöneticisinin adıyla yapılacak bir arama, şirketin bir iflas kaydında geçip geçmediğini ve yöneticinin başka hangi şirketlerde göründüğünü birlikte gösterir.
Macaristan'daki bir distribütörün gerçek olduğunu nasıl anlarım?
Macaristan'ın şirket hizmeti sitesi e-cegjegyzek.hu, temel şirket bilgisini herkese açan bir hizmet sunar; firmanın kayıtlı olup olmadığı ve temel bilgileri buradan görülür. Ardından size gönderilen fatura, sözleşme ve tanıtım belgelerindeki bilgiler bu kayıtla tek tek karşılaştırılır; siparişi ileten bir aracı varsa onun Türkiye'deki izleri de eklenir.
Bu ülkelerde sahada bir kontrol yaptırmak mümkün mü?
Mümkün olup olmadığı ülkenin kuralına bağlıdır. Macaristan'da özel soruşturmacı kartı Macar vatandaşlarına ve serbest dolaşım hakkı olanlara, Slovenya'da dedektif lisansı Slovenya, AB, AEA ya da İsviçre vatandaşlarına verilir; Çekya ve Slovakya'da da faaliyet izne bağlıdır. Bu yüzden saha gerektiren bir adımı her ülke için ayrıca planlar, çoğu soruyu kayıt ve belge karşılaştırmasıyla cevaplarız.
Çekya'da satın almayı düşündüğüm bir mülkün kaydına bakabilir miyim?
Bakabilirsiniz. Çekya kadastro kurumunun çevrim içi görüntüleme hizmeti, bir parseli ya da binayı, bir daireyi ya da LV denen tapu yaprağını hesap açmadan ve ödeme yapmadan aramanıza izin verir. Kayıtta görünen bilgileri satıcının size anlattıklarıyla karşılaştırmak, satış sürecine hazırlanırken ilk yapılacak kontrollerden biridir.
Slovenya'daki bir ortağın daha önce başka adla şirket kurup kurmadığını öğrenebilir miyim?
Slovenya İş Sicili ePRS'te eski unvanlar dahil şirket adıyla ve kişi adıyla arama yapılabilir. Bu sayede bir firmanın daha önce hangi adla kayıtlı olduğu ve ortağınızın başka hangi şirketlerde göründüğü görülür. Bulgular, ortağın Türkiye'deki şirket geçmişiyle birlikte tek bir zaman çizelgesinde değerlendirilir.
Orta Avrupa'daki Türk nüfusu hakkında resmî bilgi var mı?
Çekya ve Slovenya için resmî vatandaşlık istatistikleri vardır: Çekya'da 2024'te 5.841, Slovenya'da 2025 verisinde 1.035 Türkiye vatandaşı görünür. Bu sayılar, başka bir ülkenin vatandaşlığına geçmiş Türkiye kökenli kişileri kapsamaz. Slovakya ve Macaristan için doğrulanmış bir sayıya ulaşamadığımız için rakam vermiyoruz.
Bilgilerin dayanağı
- Çekya Kamu Sicili ve Belge Derlemi (Adalet Bakanlığı)
- ČÚZK, kadastroya bakış hizmeti
- ČSÚ, vatandaşlığa göre yabancılar (2024)
- Slovakya İnternette Ticaret Sicili (ORSR)
- Macaristan, kişi ve mal koruması ile özel soruşturma yasası (Nemzeti Jogszabálytár)
- Macaristan şirket bilgi hizmeti (e-cegjegyzek.hu)
- Slovenya, dedektiflik faaliyeti lisansı (SPOT)
- AJPES, Slovenya İş Sicili ePRS
- SURS, vatandaşlığa göre nüfus (05E1008S)
- EDPB üye listesi (Orta Avrupa veri koruma kurumları)